Jak sprawdzić, czy mieszkanie nie jest przeznaczone na wynajem?

Sam fakt, że ktoś ma klucze do mieszkania, nie oznacza, że może je wynająć. Przed przekazaniem pieniędzy sprawdź właściciela w Elektronicznych Księgach Wieczystych, tożsamość oferenta oraz jego pełnomocnictwo, jeśli nie działa osobiście. Nie wpłacaj zaliczki „w ciemno” przed obejrzeniem lokalu, weryfikacją tytułu prawnego i podpisaniem umowy.

Na czym polega oszustwo „na klucze”?

W tym schemacie oszust publikuje atrakcyjne ogłoszenie, uzyskuje dostęp do mieszkania i przekazuje zainteresowanym klucze, na przykład pozostawione w skrzynce. Lokal można nawet obejrzeć, ale osoba prowadząca rozmowę nie ma prawa go wynająć. Po otrzymaniu kaucji i czynszu z góry kontakt się urywa, a po przyjeździe do mieszkania okazuje się, że przebywa w nim prawdziwy lokator albo właściciel.

Klucze, rachunki za media, adres zameldowania ani możliwość otwarcia drzwi nie potwierdzają prawa do dysponowania lokalem. Takie dowody może mieć najemca, członek rodziny, zarządca albo osoba, która zdobyła dostęp do mieszkania bez zgody właściciela.

Jak sprawdzić, czy mieszkanie jest legalnie oferowane?

Weryfikację przeprowadź przed podpisaniem umowy i przed wysłaniem jakiejkolwiek kwoty. Najważniejsze jest porównanie danych z kilku źródeł, a nie zaufanie do samego ogłoszenia lub pierwszego wrażenia podczas spotkania.

Postępuj według następującej kolejności:

1. Poproś o numer księgi wieczystej. Numer powinien przekazać właściciel lub osoba, która legalnie go reprezentuje. Jeżeli oferent odmawia bez rzeczowego wyjaśnienia, traktuj to jako istotny sygnał ostrzegawczy. Brak numeru nie zawsze oznacza oszustwo, ale bez niego nie potwierdzisz właściciela w EKW. W takiej sytuacji poproś o wyjaśnienie i dokument potwierdzający tytuł prawny, a przy bardziej złożonej sprawie skonsultuj się z prawnikiem lub pośrednikiem.
2. Otwórz Elektroniczne Księgi Wieczyste. Na stronie systemu EKW Ministerstwa Sprawiedliwości wpisz numer księgi i pobierz aktualny odpis. Sprawdź dział dotyczący własności, opis lokalu oraz ewentualne wzmianki i obciążenia. Dane mieszkania, w tym adres lub opis lokalu, powinny odpowiadać temu, co widzisz w ogłoszeniu.
3. Porównaj właściciela z dokumentem tożsamości. Osoba podpisująca umowę powinna przedstawić dokument tożsamości, a jej dane powinny zgadzać się z wpisem w księdze. Nie fotografuj ani nie przechowuj skanu dowodu bez wyraźnej potrzeby. Wystarczy sprawdzić dane potrzebne do zawarcia umowy i postępować zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych.
4. Zweryfikuj pełnomocnictwo. Jeżeli mieszkanie oferuje członek rodziny, zarządca, pośrednik albo inna osoba, poproś o pełnomocnictwo obejmujące wynajem konkretnego lokalu i podpisanie umowy. Sprawdź dane mocodawcy, pełnomocnika, zakres umocowania oraz jego aktualność. Przy istotnych wątpliwościach skontaktuj się z właścicielem na numer znaleziony niezależnie od ogłoszenia.
5. Spotkaj się w mieszkaniu i podpisz dokumenty na miejscu. Obejrzenie lokalu nie zastępuje weryfikacji prawnej, ale pozwala sprawdzić, czy osoba oferująca mieszkanie rzeczywiście ma do niego dostęp i czy opis zgadza się ze stanem faktycznym. Umowa powinna wskazywać wynajmującego zgodnie z jego statusem, właściciela albo pełnomocnika działającego w jego imieniu.

Ostrzeżenie: nie wysyłaj nieznajomemu skanu dowodu osobistego, numeru PESEL ani innych dokumentów tylko dlatego, że obiecuje przygotować umowę. Nie przelewaj kaucji za rezerwację na podstawie zdjęć, rozmowy w komunikatorze lub instrukcji pozostawionych przy kluczach. Najpierw zweryfikuj lokal, osobę oferującą i tytuł prawny, a dopiero potem podpisz umowę i ustal płatność.

Jakie sygnały powinny skłonić do rezygnacji?

Pojedynczy nietypowy element nie zawsze przesądza o oszustwie, ale kilka sygnałów jednocześnie powinno zakończyć rozmowy. Szczególnie ryzykowne są następujące sytuacje:

Nielegalny wynajem a oszustwo – to nie jest to samo

Nielegalny wynajem może oznaczać na przykład nieujawnienie przychodu i nieprawidłowe rozliczenia podatkowe właściciela. Taka sytuacja nie musi oznaczać, że osoba podpisująca umowę nie ma prawa do lokalu. Oszustwo „na wynajem” polega natomiast na wyłudzeniu pieniędzy przez osobę, która nie może legalnie zawrzeć umowy albo w ogóle nie dysponuje mieszkaniem.

Dla najemcy najważniejsze jest zabezpieczenie własnych pieniędzy i prawa do lokalu. Jeżeli masz uzasadnione podejrzenie wyłudzenia, zachowaj całą korespondencję, treść ogłoszenia, zdjęcia, numer rachunku, potwierdzenia przelewów, numery telefonów i dane używane przez oferenta. Nie usuwaj rozmów z komunikatorów.

Sprawę zgłoś na Policji, szczególnie gdy przekazałeś pieniądze lub dokumenty. Warto też zgłosić ogłoszenie portalowi, na którym zostało opublikowane, aby ograniczyć ryzyko poszkodowania kolejnych osób. Jeżeli problem dotyczy wyłącznie podejrzenia nieujawniania dochodów z najmu, właściwym organem może być urząd skarbowy, ale nie zastępuje to zgłoszenia oszustwa na Policji.

Co sprawdzić przed przekazaniem pieniędzy?

Przelew wykonaj dopiero wtedy, gdy wszystkie poniższe punkty są spełnione:

• Masz numer księgi wieczystej i sprawdziłeś dane lokalu oraz właściciela w EKW.
• Widziałeś dokument tożsamości właściciela albo pełnomocnika i porównałeś dane z umową.
• Pełnomocnik przedstawił dokument obejmujący wynajem tego mieszkania.
• Obejrzałeś lokal osobiście, a osoba oferująca nie uzależnia wizyty od wcześniejszej wpłaty.
• Masz pisemną umowę z adresem mieszkania, danymi stron, kwotą czynszu, kaucją, terminem najmu i zasadami płatności.
• Ustaliłeś, na czyje konto trafia czynsz i kaucja, a dane odbiorcy są zgodne z umową.

Jeśli dokumenty są niejasne, właściciel mieszka za granicą, lokal ma kilku właścicieli albo umowę podpisuje firma, skonsultuj sprawę z prawnikiem lub doświadczonym pośrednikiem. Koszt takiej konsultacji jest zwykle niższy niż strata kaucji, czynszu i kosztów dalszego dochodzenia pieniędzy.