Jaka jest różnica między umową przedwstępną a przyrzeczoną?
Umowa przedwstępna zobowiązuje strony do zawarcia transakcji w przyszłości, ale sama nie przenosi własności. Umowa przyrzeczona jest natomiast umową końcową – przy sprzedaży nieruchomości to właśnie ona powoduje przejście własności na kupującego.
Czym różnią się umowa przedwstępna i przyrzeczona?
Umowa przedwstępna jest zobowiązaniem do zawarcia oznaczonej umowy w późniejszym terminie. Strony ustalają w niej najważniejsze warunki przyszłej transakcji, na przykład przedmiot sprzedaży, cenę i termin podpisania umowy końcowej. W praktyce daje czas na uzyskanie kredytu hipotecznego, sprawdzenie stanu prawnego nieruchomości albo skompletowanie dokumentów.
Umowa przyrzeczona realizuje to wcześniejsze zobowiązanie. Przy sprzedaży mieszkania, domu lub działki przenosi prawo własności na kupującego. Samo podpisanie umowy przedwstępnej, nawet połączone z przekazaniem pieniędzy, nie czyni kupującego właścicielem nieruchomości.
Umowa przedwstępna a przyrzeczona – najważniejsze różnice
| Kryterium | Umowa przedwstępna | Umowa przyrzeczona |
|---|---|---|
| Cel | Zobowiązanie do zawarcia transakcji w przyszłości | Finalizacja uzgodnionej transakcji |
| Przeniesienie własności | Nie przenosi własności nieruchomości | Przenosi własność na kupującego |
| Forma | Może mieć zwykłą formę pisemną, dokumentową albo formę aktu notarialnego | Przy nieruchomości wymaga aktu notarialnego |
| Skutek prawny | Zakres roszczeń zależy od jej treści i formy | Tworzy właściwy skutek sprzedaży, w tym przejście własności |
Po co zawiera się umowę przedwstępną?
Umowa przedwstępna zabezpiecza proces, gdy strony są już zdecydowane na transakcję, ale nie mogą jeszcze zawrzeć umowy końcowej. Zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie cywilnym powinna wskazywać istotne postanowienia przyszłej umowy. Przy sprzedaży nieruchomości należą do nich przede wszystkim oznaczenie nieruchomości i cena.
Najczęstsze powody zawarcia takiej umowy to:
- Uzyskanie kredytu hipotecznego – bank może wymagać dokumentu potwierdzającego uzgodnienie zakupu.
- Weryfikacja stanu prawnego – strony mogą potrzebować czasu na sprawdzenie księgi wieczystej, obciążeń lub dokumentów dotyczących nieruchomości.
- Odroczenie transakcji – finalizacja może zostać przesunięta do czasu spełnienia określonych warunków lub przygotowania nieruchomości.
- Zabezpieczenie ustalonej ceny – sprzedający i kupujący mogą związać się uzgodnionymi warunkami na czas poprzedzający akt końcowy.
Skutek słabszy i skutek silniejszy
Forma umowy przedwstępnej wpływa na to, czego można żądać, gdy druga strona nie chce podpisać umowy przyrzeczonej. Przy zwykłej formie pisemnej, jeżeli chodzi o sprzedaż nieruchomości, co do zasady można dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niedojścia transakcji do skutku. Jest to tak zwany skutek słabszy.
Jeżeli umowa przedwstępna sprzedaży nieruchomości została zawarta w formie aktu notarialnego i zawiera wymagane postanowienia, powstaje skutek silniejszy. Wtedy uprawniona strona może wystąpić do sądu z żądaniem zawarcia umowy przyrzeczonej, a nie tylko domagać się odszkodowania. Prawomocne orzeczenie może zastąpić oświadczenie woli uchylającej się strony.
Akt notarialny jest droższy, ale zapewnia dalej idącą ochronę. Przy umowie dotyczącej nieruchomości może także umożliwić ujawnienie roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej w księdze wieczystej. Taki wpis nie jest automatyczny ani obowiązkowy, lecz może ograniczyć ryzyko skutecznego rozporządzenia nieruchomością na rzecz innej osoby.
Zadatek a zaliczka
W umowie przedwstępnej strony często określają, co dzieje się z przekazaną kwotą, gdy transakcja nie zostanie sfinalizowana. Zadatek i zaliczka nie mają jednak takiego samego znaczenia.
Zadatek pełni funkcję zabezpieczającą. Jeżeli do niewykonania umowy dochodzi z winy strony, która go otrzymała, druga strona może – po odstąpieniu od umowy – żądać jego zwrotu w podwójnej wysokości. Jeżeli odpowiedzialność ponosi strona, która zadatek wpłaciła, druga może go zatrzymać. Gdy żadna ze stron nie odpowiada za brak finalizacji albo umowa zostaje rozwiązana, zadatek co do zasady podlega zwrotowi.
Zaliczka jest przedpłatą na poczet przyszłego świadczenia. Jeżeli umowa przyrzeczona nie zostanie zawarta, zwykle podlega zwrotowi, niezależnie od tego, która strona doprowadziła do braku finalizacji. Dlatego sama zaliczka zapewnia słabszą ochronę niż zadatek.
Umowa przyrzeczona jako finał transakcji
Umowa przyrzeczona jest właściwą umową sprzedaży, a nie tylko zapowiedzią sprzedaży. W przypadku nieruchomości musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Notariusz sprawdza tożsamość stron, treść dokumentów i podstawę prawną rozporządzania nieruchomością.
W akcie końcowym określa się między innymi nieruchomość, cenę, sposób zapłaty, termin wydania oraz oświadczenia stron dotyczące prawa własności i obciążeń. Z chwilą zawarcia umowy kupujący staje się właścicielem, choć wpis w księdze wieczystej ma znaczenie dla ujawnienia tego prawa w rejestrze. Akt notarialny stanowi także podstawę do złożenia wniosku o wpis własności.
Umowy przyrzeczonej nie należy utożsamiać z umową deweloperską. Ta druga jest odrębnym typem umowy, regulowanym szczególnymi przepisami i stosowanym przede wszystkim przy nabywaniu lokalu od dewelopera przed jego wybudowaniem lub wyodrębnieniem.
Co wybrać, aby zabezpieczyć transakcję?
Umowa przedwstępna jest właściwa wtedy, gdy do finalizacji brakuje czasu na kredyt, dokumenty albo spełnienie innych warunków. Przy nieruchomości szczególnego znaczenia nabiera jej forma. Akt notarialny może dać możliwość sądowego dochodzenia zawarcia umowy przyrzeczonej, podczas gdy zwykła forma pisemna zazwyczaj ogranicza roszczenie do odszkodowania.
Najprościej zapamiętać: umowa przedwstępna zabezpiecza drogę do transakcji, a umowa przyrzeczona tę transakcję kończy i przenosi własność.
Artykuł nie stanowi porady prawnej i ma wyłącznie charakter informacyjny. W przypadku wątpliwości dotyczących treści umowy, stanu prawnego nieruchomości lub dochodzenia roszczeń warto skonsultować dokumenty z radcą prawnym albo adwokatem.



